Lessen; esthetica

Japanse bloemsierkunst

Deze pagina bevat de volgende hoofdstukken:

• Het begin
• Invloeden van Japanse bloemsierkunst op het Westen
• Japanse Ikebana scholen

In grote lijnen geschetst is de Oosterse bloemsierkunst ontstaan als gevolg van bloemenofferandes aan de goden. In India, in het boeddhisme, ligt zeer waarschijnlijk de bakermat. In de derde eeuw na Christus is in China in het Ch'anboeddhisme een veelzijdige bloemschikvorm ontwikkeld. Vanaf ca. 700 is deze kunstvorm door monniken naar Japan overgebracht. Hier is het vooral toegepast als tempelschikkingen, als offer aan Boedha. Het Chinese boek History of vases beïnvloedde de Ikebana sterk. In de 15e eeuw is hieruit de bekende Ikenoboschool uit ontstaan. Deze heeft vele stijlen ontwikkeld die ook nu nog worden gemaakt. In Japan is eind 19e eeuw de Oharaschool ontstaan in in 1925 de moderne Sogetsuschool. Thans heeft Japan vele scholen die soms wereldwijd vele studenten en afdelingen hebben. Het oudste boek over Japanse bloemsierkunst stamt uit 1499 en heet Kaoirai no Kadensho of Kaorirai flower arrangement book.

Toen de Amerikaanse vloot in 1868 Japan dwong haar geïsoleerde positie op te geven nam de rest van de wereld met verbazing kennis van de kunst en gewoonten van dit oosterse volk. Er ontstond een rage in het verzamelen van Japanse prenten en kunstvoorwerpen. We zien invloeden in alle vormen van de westerse cultuur ontstaan. Stijlen veranderden, werden met Japanse ideeën bevrucht. Ook in de bloemsierkunst zien we een geweldige invloed. Nadat Josiah Condor het eerste boek over Ikebana in het Westen publiceerde werd het daar populair. Was de Westerse bloemsierkunst tot dan toe vooral decoratief, gevuld van vormgeving en klassiek gericht, nu zien we dat eenvoud, lijn en leegte hun plaats gaan opeisen. Alle bloemschikpublikaties uit die tijd laten zien dat Japanse bloemsierkunst een hot-item was. Beïnvloeding en dus verandering van de traditionele westerse stijlen was onontkoombaar. Er trad hierdoor een verrijking op die tweezijdig is.

In Europa werden clubs opgericht of afdelingen van Japanse Ikebanascholen. Zo werd hier volgens de regels van de kunst echte Japanse bloemsierkunst beoefend. Ook nu is dat nog steeds het geval. De andere kant is dat er vele nieuwe schikvormen in westerse stijl ontstonden waarin invloeden uit de Japanse bloemsierkunst herkenbaar waren. Dit zien we aan de open lijnvoering, aan de lege ruimte in de schikkingen; onmiskenbaar Japanse effecten. Deze verrijking heeft er mede toe geleidt dat thans in het Westen een veelheid aan stijlen en schikvormen is ontstaan.

Een van de ontwikkelingen rond 1990 is dat Japanse klassieke technieken zoals kubari's en span- en klemtechnieken werden toegepast in het Westen. We zien dat deze technieken leiden tot creatieve schikstijlen waarbij nieuwe vormgeving mogelijk is. Eveneens geeft het mogelijkheden om deze steuntechnieken te gebruiken in vormen van milieuvriendelijk bloemschikken; geen gebruik meer van draad en kunsthulpmiddelen.

Aardig is dat de wisselwerking tussen Japan en het Westen nu compleet is omdat het in Japan thans veel aandacht is om op Europese wijze te leren bloemschikken. Vooral de klassieke stijlen zijn daar nu populair. Maar ook is er veel belangstelling voor de creatieve floral art van de eigentijdse meesters in de bloemsierkunst. Bloemsierkunst is bezig een internationale kunst te worden met daarbinnen vele interessante stijlen en persoonlijke opvattingen van de kunstenaar.

De meeste scholen hanteren drie basisprincipes in de schikking, die per school van naam kunnen verschillen: de hemel, de mens, de aarde (Shin, Shoe, Tai).
Bamboe, kersebloesem, pruim en den zijn zeer geliefde en symbolische materialen in de Ikebana. Bloemschikken tijdens de theeceremonie is erg belangrijk en wordt Chabana genoemd. De schikkingen worden in een speciale nis geplaatst die Tokonoma wordt genoemd. De drie vanouds  belangrijkste scholen in Japans zijn:

Ikenobo

Deze oudste school is ontstaan uit het schikken van bloemen door Ono-No-Imoko. Hij droeg zijn creaties op aan Boeddha en gaf betekenis aan zijn schikkingen. Zijn ike-no-bo schikkingen (volgens de monnik die aan het meer woont) leidden tot bekende stijlen als: Rikka, Shoka, Nageire.

Ohara
Deze school is opgericht door Unshin Ohara. Met de Meiji periode kwam een golf van vernieuwing en ontwaking in Japan. Westerse invloeden drongen Japan binnen. Ohara ontwikkelde de loodprikker (kenzan) en bedacht natuurlijke schikkingen als Moribana, een doorbraak in de Japanse bloemsierkunst.
Later volgden vele stijlen als: Color sheme, Rimpa, Bunjin, Small forms, Hana mai, One-row.

Nagaeire stijl

Sogetsu
Sofu Teshigahara heeft een moderne creatieve richting aan de Ikebana gegeven met de oprichting van de Sogetsuschool. Vrije stijl, eenvoud en originaliteit zijn de kenmerken van Sofu's werk. Hij wordt ook wel de Picasso van Japan genoemd. Plantaardige sculpturen en objecten behoren tot zijn kunstvorm.